Bilişsel Becerilerin Temeli: Eşleme
Özel gereksinimli bireylerin öğrenme deneyimine başladıkları dönemde, öğrenmeye hazırlık becerilerinin ediniminin önemi üzerine bir yazı yayınlamıştım. Öğrenmeye hazırlık becerilerinin dahilinde ve devamında öğrencimiz/çocuğumuz ile eşleme becerilerinin çalışılmaya başlanması, henüz eğitime başlamış bireyler için en önemli adımdır. Çünkü daha önce bilişsel becerilerini organize etmeyi bilmeyen ya da bu becerileri hiç kullanma ihtiyacı duymayan bireyler için bu radikal bir adımdır ve akademik becerilerin başlangıcıdır.
Eşleme nedir? Eşleme becerisi, en basit tanımıyla; bir bireyin iki veya daha fazla uyaran (nesne, resim, sembol, ses vb.) arasındaki aynılık veya ilişki ilişkisini fark edip bunları bir araya getirebilme yeteneğidir. Görsel dikkat, görsel ayırt etme, gözle tarama, karar verme ve motor hareket içeren bu beceri, bütün kavramları öğrenmeden önce bir temel oluşturur.
Eşleme becerilerini şu basamaklandırma ile çalışıyoruz:
- Nesne-nesne eşleme
- Nesne-resim/resim-nesne eşleme
- Resim-resim eşleme
- Renk eşleme
- Şekil eşleme
- Her bir kavram için, kavram basamağına başlamadan önce eşleme basamakları (Büyüklük eşleme, uzunluk eşleme gibi.)
Bu becerilerin çalışılması öğretim yöntemine göre farklılık göstermekle beraber uygulanan eğitim programına göre de değişmektedir. Örneğin OÇİDEP uyguluyorsanız iki seçenek ile değil tek seçenek ile başlarsınız öğretime ya da eş zamanlı ipucuyla öğretim yapıyorsanız öğretim sonu değerlendirmesi almazsınız gibi.
Asıl altını çizmek istediğim konu ise bu beceriler çalışılırken bir yandan da alıcı dil becerilerinin ve öğrencinin algısının desteklenmesi. Bunun için ise şu küçük ayrıntıyı uygulamak yeterli: Nesne-nesne eşleme becerisi bittiğinde, çocuğumuz artık nesne algısını edinmiş olacaktır. Aynı ve farklının ne olduğunu da edinmiştir diyebiliriz. Bu nedenle nesne ayırt etme çalışarak kalıcı ve hızlı ilerleme sağlanabilir. Bu sırada da nesne-resim/resim nesne eşleme becerisini çalışmak verimli olacaktır. Ardından resim-resim eşleme çalışıp nesne ayırt eden öğrenciniz ile nesne resmi ayırt etme çalışabilirsiniz. Çünkü artık çocuğunuz üçüncü boyuttan ikinci boyutu algılamaya başlamış olacaktır. Renk eşlemeden sonra renk kavramları, şekil eşlemeden sonra da şekil kavramları çalışmak yerinde olacaktır. Tabi bu bahsettiklerim kural değil. Her öğrenciye göre bireyselleştirebileceğiniz basamaklar.
Bütün bu basamaklara ek olarak nesne-resim eşlemenin dışında bir de dijital görüntü ile eşleme gibi bir basamak ile de genelleme ve teknoloji kullanımını sürece eklemek mümkün. Günümüzde teknoloji kullanımının arttığını ve bireylerin bağımsızlaşması için iyi bir fırsat olduğu düşünüldüğünde bence harika bir giriş adımı olacaktır.
Yukarıda yoğun, yapılandırılmış bir model anlatsam da aileler evde günlük yaşantılarına "gömerek" bu becerileri desteklediklerinde daha kalıcı ve genellemesi kolay bir edinim elde edeceklerdir. Çorapları renklerine göre eşleme, aynı nesneleri sepete doldurma gibi aktiviteler basit ancak çok etkili olacaktır.
Bu becerileri çalışırken bireyin duyusal hassasiyetlerine göre materyalleri bireyselleştirmek de oldukça önemli. Görsel dikkati sınırlı bir bireye daha sade kartlar, işitsel algısı hassas bir bireye daha az gürültülü nesneler sunulabilir örneğin.
İlerleyen yazılarda eşleme becerisinin basamaklarının tek tek bildirimlerini ve materyallerini paylaşacağım. Sevgiler.